15 Nghị luận văn học: Phân tích bài thơ về Tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật mới nhất

Nghị luận văn học: Phân tích bài thơ về Tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật

Hướng dẫn

DÀN Ý CHI TIẾT:

I. Mở bài:

– Hoàn cảnh sáng tác: năm 1969, trong cuộc chiến đấu gian khổ của những chiến sĩ lái xe đường Trường Sơn thời chống Mỹ.

– Bài thơ hay trong chùm thơ đạt giải nhất cuộc thi thơ báo Văn nghệ năm 1969 – 1970, tiêu biểu cho phong cách thơ Phạm Tiến Duật.

– Là một trong những nhà thơ tiêu biểu của thế hệ nhà thơ trẻ những năm chống Mỹ “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước – Mà lòng phơi phới dậy tương lai”(Tố Hữu), Phạm Tiến Duật có giọng thơ mang chất lính, khoẻ, dạt dào sức sống, tinh nghịch vui tươi, giàu suy tưởng. “Bài thơ về tiểu đội không kính” (trong chùm thơ được giải nhất cuộc thi thơ báo Văn nghệ năm 1969-1970) được Phạm Tiến Duật viết năm 1969 là bài thơ tự do mang phong cách đó.

II. Thân bài:

1. Cái độc đáo dã bộc lộ ngay từ nhan đề bài thơ

– Hai chữ “bài thơ” nói lên cách khai thác hiện thực: không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính, chỉ viết về hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu khai thác chất thơ vút lên từ hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam vượt lên những khắc nghiệt của chiến tranh.

2. Sáng tạo độc đáo nhất là hình ảnh những chiếc xe không kính:

Xem thêm:  Hãy bình luận ý thơ sau đây: “Nhớ câu kiến ngãi bất vi. Làm người thế ấy cũng phi anh hùng” (Trích “Truyện Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu)

– “Không có kính không phải vì xe không có kính”: câu thơ như một câu văn xuôi.

– Hình ảnh thơ lạ:

+ Hình ảnh xe cộ tàu thuyền đi vào trong thơ thường là được “mỹ lệ hoá”, “lãng mạn hoá” và thường mang ý nghĩa tượng trưng hơn tả thực:

Đùng đùng gió giục mây vần

Một xe trong cõi hồng trần như bay

(Truyện Kiều – Nguyễn Du)

Tế Hanh trong bài Quê hương tả con thuyền rất lãng mạn:

Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã

Phăng mái chèo, mạnh mẽ vượt trường giang

Chính Phạm Tiến Duật trong bài thơ “Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây”:

Anh lên xe, trời đổ cơn mưa

Cái gạt nước xua đi nỗi nhớ.

+ Hình ảnh những chiếc xe không kính là hình ảnh thực, giọng thơ thản nhiên, chất thơ rất đẹp từ hình ảnh ấy.

– Nguyên nhân: “Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi”

– Không có kính, không có đèn, không có mui xe, thùng xe có xước.

3. Vẻ đẹp của hình ảnh người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn:

– Tư thế ung dung mà hiên ngang:

+ Ung dung buồng lái ta ngồi

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.

+ Điệp từ “nhìn” như một niềm sảng khoái bất tận ; “nhìn thẳng”: hiên ngang.

+ Diễn tả cụ thể cảm giác của người lính lái xe:

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

Xem thêm:  Cảm nhận về bài thơ Thương vợ (Tú Xương)

Như sa như ùa vào buồng lái.

Ấn tượng thực, qua cảm nhận của tác giả trở thành hình ảnh lãng mạn.

– Thái độ bất chấp gian khổ, hiểm nguy:

Không có kính, ừ thì có bụi

Bụi phun tóc trắng như người già

Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc

Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.

Không có kính, ừ thì ướt áo

Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời

Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa

Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi

+ “Không có kính, ừ thì…,”chưa cần…”điệp khúc tạo nên giọng điệu ngang tàng, bất chấp.

+ Niềm vui, lạc quan của người lính:

Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới

Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy

Lại đi, lại đi, trời xanh thêm.

“Lại đi, lại đi, trời xanh thêm”:câu thơ với năm thanh bằng và điệp ngữ “lại đi” tạo âm điệu thanh thản, nhẹ nhàng. Hình ảnh bầu trời xanh phơi phới một niềm lạc quan, yêu đời.

– Điều làm nên sức mạnh để người lính vượt qua khó khăn chính là tình yêu nước, là ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc:

Không có kính, rồi xe không có đèn

Không có mui xe, thùng xe có xước,

Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:

Chỉ cần trong xe có một trái tim.

+ Nghệ thuật tương phản giữa vật chất và tinh thần, giữa bên ngoài và bên trong, giữa cái không có và cái có.

Xem thêm:  Hãy viết một bài văn bác bỏ ý kiến sau: “Tôi sử dụng điện thoại trong giờ hoc mặc tôi”

+ Sức mạnh để chiếc xe băng mình ra trận chính là sức mạnh của trái tim người lính, một trái tim nồng nàn tình yêu nước và sôi trào ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc.

* Liên hệ thơ Tố Hữu: Tố Hữu đã ca ngợi:

Thiếu tất cả, ta rất giàu dũng khí

Sống chẳng cúi đầu, chết vẫn ung dung

Giặc muốn ta nô lệ, ta lại hoá anh hùng

Sức nhân nghĩa mạnh hơn cường bạo

III. Kết bài:

– Đánh giá bài thơ.

– Phong cách thơ Phạm Tiến Duật.

“Bài thơ về tiểu đội xe không kính” là một bài thơ đặc sắc tiêu biểu cho phong cách thơ Phạm Tiến Duật cũng như một số tác phẩm tiêu biểu của nhà thơ Lửa đèn, Trường Sơn Đông Trường Sơn Tây, Nhớ,…Chất giọng trẻ, chất lính của bài thơ bắt nguồn từ tâm hồn phơi phới của thế hệ chiến sĩ Việt Nam thời chống Mỹ mà chính nhà thơ đã sống, đã trải nghiệm. Từ sự giản dị của ngôn từ, sự sáng tạo của hình ảnh chi tiết, sự linh hoạt của nhạc điệu, bài thơ đã khắc hoạ, tôn vính vẻ đẹp phẩm giá con người, hoà nhập với cảm hứng lãng mạn cách mạng và âm hưởng sử thi hào hùng của văn học Việt Nam trong ba mươi năm chống xâm lược 1945 – 1975.

Minh Nguyệt